Đi viếng là việc ai cũng phải làm vài lần trong đời, nhưng ít ai được dạy bài bản. Phần lớn chúng ta nhìn người đi trước rồi làm theo. Vấn đề là những lỗi thất lễ ở đám tang thường không ai nhắc, người ta chỉ để bụng.
Bài này gom đủ những điều cấm kỵ theo bốn nhóm: trang phục, lời nói, hành vi tại tang lễ và phong bì phúng viếng. Cuối bài có phần phân biệt điều nào là cấm kỵ thật sự ở mọi nơi, điều nào chỉ là tập quán riêng của từng vùng hoặc từng nhà.
1. Cấm kỵ về trang phục
Đây là thứ tang quyến nhìn thấy đầu tiên, trước cả khi bạn kịp mở lời.
Màu tuyệt đối tránh
- Đỏ. Màu của hỷ sự và may mắn. Đây là lỗi nặng nhất, không có ngoại lệ ở bất cứ vùng nào.
- Cam, hồng, vàng chanh, xanh lá rực. Đều gợi không khí vui vẻ, lễ hội.
- Hoạ tiết loè loẹt, áo in chữ lớn, đồ ánh kim. Kể cả nền tối mà hoạ tiết nổi bật thì vẫn lạc chỗ.
Kiểu dáng tuyệt đối tránh
- Áo hai dây, hở lưng, hở vai, vải xuyên thấu.
- Quần short, váy ngắn trên gối, đồ bó sát.
- Dép lê, giày cao gót quá cao hoặc giày hở nhiều.
- Mũ nón đội trong nhà tang lễ. Bỏ mũ ra trước khi vào viếng.
Trang sức, trang điểm, nước hoa
Bỏ hết đồ lấp lánh: dây chuyền to bản, đồng hồ vàng, nhẫn đá lớn. Trang điểm nhẹ hoặc để mặt mộc. Nước hoa thì thôi hẳn, vì mùi nồng hoà với nhang khói trong không gian kín rất khó chịu cho người xung quanh.
Lỡ đang mặc đồ sáng màu mà phải đi gấp? Khoác thêm áo khoác tối màu bên ngoài. Cách này vẫn hơn là quay về thay đồ rồi tới muộn, hoặc tệ hơn là mặc nguyên đồ sáng bước vào.
2. Cấm kỵ về lời nói
Chỗ này dễ vô duyên nhất, và người nói thường không hề biết mình vừa làm tang quyến đau thêm.
Câu nên tránh và câu nên nói khi chia buồn
| Đừng nói | Vì sao | Nói thế này |
|---|---|---|
| Sao lại mất? Bệnh gì vậy? Có kịp đưa đi viện không? | Bắt tang quyến kể lại chuyện đau đớn nhất, có khi đã phải kể mấy chục lần trong ngày. | Cháu xin chia buồn cùng gia đình. |
| Thôi đừng buồn nữa. | Không ai ngừng buồn theo lệnh được. Câu này vô tình phủ nhận cảm xúc của người ta. | Anh chị cứ khóc đi, em ngồi đây. |
| Tôi hiểu cảm giác của bạn mà. | Không ai hiểu hết nỗi đau của người khác. Nghe như đang tranh phần đau. | Em không biết nói gì, nhưng em ở đây với chị. |
| Thời gian sẽ chữa lành hết thôi. | Sáo rỗng, và lúc này thì chẳng an ủi được ai. | Anh chị cần gì cứ gọi em bất cứ lúc nào. |
| Cụ thọ thế là mừng rồi còn gì. | Dù đúng về lý, nghe vẫn như đang bảo họ không được phép buồn. | Cụ sống một đời đáng quý. Mong gia đình giữ sức khoẻ. |
Còn một điều cấm kỵ nữa ít người để ý: đừng hứa hẹn hay thề thốt trước linh cữu. Dân gian kiêng vì cho rằng lời thề trước người đã khuất rất nặng. Nhìn theo lẽ thường thì cũng đúng, vì lời hứa buông ra lúc xúc động mạnh thường rất khó giữ, mà không giữ được thì lại thành món nợ trong lòng.
Nếu thật sự không biết nói gì, cứ im lặng. Nắm tay, gật đầu, ngồi cạnh một lát. Trong tang lễ, có mặt quan trọng hơn nói hay.
3. Cấm kỵ về hành vi tại tang lễ
- Chụp ảnh, quay phim linh cữu. Đây là lỗi bị phản ứng nặng nhất hiện nay. Không chụp, không quay, và tuyệt đối không đăng lên mạng xã hội. Kể cả ảnh chụp vòng hoa có mặt người thân trong khung hình cũng nên tránh.
- Cười đùa, nói to, tụ tập hàn huyên. Đám tang hay là chỗ gặp lại người quen cũ. Gặp thì gật đầu chào, muốn nói chuyện hãy ra ngoài cổng.
- Để chuông điện thoại. Chuyển im lặng ngay trước khi bước vào. Có việc gấp thì ra ngoài mới nghe máy.
- Bàn tán, phán xét. Chuyện gia cảnh, tài sản, con cái ai hiếu ai bạc, nguyên nhân qua đời đều không phải việc của khách viếng. Nhà tang lễ đông người và tai vách mạch rừng.
- Tự ý chạm vào đồ lễ. Không sửa hoa, không dịch bát nhang, không nếm đồ cúng trên bàn thờ. Muốn giúp thì hỏi người nhà trước.
- Bỏ về ngay sau khi thắp nhang. Nên nán lại ít phút, chào hỏi tang quyến một câu rồi mới về. Vào thắp nhang xong quay lưng đi luôn nhìn rất vội vàng.
Thêm một lưu ý nhỏ mà nhiều người quên: đừng dẫn theo chó mèo hay thú cưng. Ngoài chuyện kiêng kỵ trong dân gian, con vật chạy lung tung giữa nhà tang lễ cũng gây phiền thật sự.
4. Cấm kỵ về phong bì phúng viếng
Về con số
- Tránh số có đuôi 4. Người Việt kiêng vì đọc gần với chữ tử. Không đi 40.000, 400.000 hay 240.000.
- Nên để số chẵn, tròn. Các mức quen thuộc là 100.000, 200.000, 500.000, 1.000.000.
- Đừng để tiền lẻ. Nhét thêm mấy tờ hai nghìn cho tròn số nhìn rất tuỳ tiện.
Đi bao nhiêu là vừa?
Không có mức chuẩn nào, vì còn tuỳ quan hệ, tuỳ vùng và tuỳ khả năng của bạn. Nguyên tắc chung: càng thân thì càng nhiều, và không cần cố vượt quá sức mình. Tang quyến không đếm tiền để đánh giá ai cả.
Một cách tham khảo đơn giản: nhìn xem người cùng vai vế với bạn trong nhóm bạn bè hoặc cùng phòng ban đi bao nhiêu rồi đi tương đương. Đi lệch hẳn lên hay xuống đều khiến người khác khó xử.
Về cách ghi và cách đưa
- Phải ghi rõ tên người gửi. Phong bì trắng trơn khiến tang quyến không biết ai đến, sau này khó đáp lễ. Ghi tên kèm quan hệ, ví dụ Nguyễn Văn A, bạn của anh Minh.
- Dòng lời viếng ghi ngắn: Kính viếng, Thành kính phân ưu, hoặc Vô cùng thương tiếc. Cách chọn cụm từ cho đúng vai vế có trong bài Cách ghi nội dung bảng in hoa đám tang.
- Bỏ vào thùng phúng điếu hoặc đưa cho người ghi sổ tang. Đừng dúi thẳng vào tay tang chủ giữa lúc người ta đang tiếp khách.
- Không dùng phong bì đỏ hay phong bì mừng cưới. Dùng phong bì trắng hoặc phong bì tang lễ chuyên dụng.
5. Ai nên cân nhắc không đi viếng
- Phụ nữ mang thai, nhất là ba tháng đầu. Đứng lâu chỗ đông người và xúc động mạnh đều không tốt cho thai kỳ.
- Trẻ nhỏ dưới ba tuổi. Sức đề kháng chưa hoàn thiện, môi trường tang lễ đông và kém thông thoáng.
- Người đang ốm, mới phẫu thuật hoặc có bệnh mạn tính nặng.
- Người nhà đang có tang chưa hết trăm ngày. Nhiều vùng kiêng đi viếng nhà khác trong thời gian này.
Không đi được thì không phải là thất lễ. Nhờ người thân đi thay, hoặc gửi một kệ hoa kèm bảng viếng ghi đúng vai vế, tang quyến đều hiểu và trân trọng.
6. Cấm kỵ riêng theo tôn giáo
Tang lễ Phật giáo
Thắp nhang theo số lẻ, thường là một hoặc ba nén. Vái theo người nhà hướng dẫn. Nếu có sư thầy đang tụng kinh thì đứng chờ hết đoạn rồi mới vào thắp nhang, không cắt ngang. Hoa thường dùng tông trắng và vàng.
Tang lễ Công giáo
Người Công giáo không nói mất mà nói được Chúa gọi về. Nhiều nhà thờ không thắp nhang mà thay bằng nến hoặc nước thánh, nên cứ quan sát người đi trước rồi làm theo. Không nói cầu cho hương hồn siêu thoát vì đây là cách nói nhà Phật, thay bằng xin hiệp lời cầu nguyện. Hoa thường tông trắng và tím.
Khi không rõ tang gia theo đạo nào
Đừng đoán. Cứ đứng quan sát vài người vào trước rồi làm y hệt. Câu Xin chia buồn cùng gia đình dùng được ở mọi tang lễ. Về phần hoa, chọn tông trắng điểm vàng nhạt là an toàn nhất.
7. Điều nào tuyệt đối, điều nào tuỳ nhà
Danh sách kiêng kỵ trên mạng thường trộn lẫn hai loại rất khác nhau. Phân biệt được thì bạn đỡ căng thẳng hẳn.
Phân biệt cấm kỵ tuyệt đối và tập quán tuỳ nơi
| Nhóm | Gồm những gì | Xử lý thế nào |
|---|---|---|
| Tuyệt đối, ở đâu cũng vậy | Mặc đồ đỏ hoặc hở hang. Chụp ảnh linh cữu. Cười đùa nói to. Hỏi nguyên nhân qua đời. Bàn tán chuyện gia đình người ta. | Không có ngoại lệ. Sai một lần là tang quyến nhớ rất lâu. |
| Nên theo, nhưng linh động được | Số tiền trong phong bì. Bỏ trang sức. Không dẫn thú cưng. Nán lại chào tang quyến trước khi về. | Cố gắng giữ. Hoàn cảnh không cho phép thì cũng không ai trách. |
| Tập quán riêng từng vùng, từng nhà | Kiêng đi viếng khi nhà đang có tang. Kiêng người tuổi này tuổi kia dự lễ nhập quan. Đốt vía khi về. | Hỏi người lớn trong nhà hoặc người quen ở địa phương. Nhà người ta không kiêng thì thôi. |
Nếu chỉ nhớ được năm điều thì nhớ năm điều này: mặc tối màu, nói ít, tắt chuông, không giơ điện thoại lên, và ghi tên vào phong bì. Giữ được năm điều đó thì bạn gần như không thể sai ở bất cứ tang lễ nào.
Mẫu hoa viếng thường dùng
Câu hỏi thường gặp
Đi viếng đám tang cấm kỵ những gì?
Bốn nhóm chính. Trang phục: tránh đỏ, cam, hồng, đồ hở hang, trang sức lấp lánh, nước hoa nồng. Lời nói: tránh hỏi nguyên nhân qua đời, tránh câu sáo rỗng, không hứa hẹn thề thốt trước linh cữu. Hành vi: không chụp ảnh linh cữu, không cười đùa nói to, tắt chuông điện thoại, không bàn tán, không tự ý chạm đồ lễ. Phong bì: tránh số đuôi 4, phải ghi rõ tên người gửi.
Đi đám tang mặc màu gì thì kiêng?
Kiêng nhất là đỏ, kế đến là cam, hồng, vàng chanh và xanh lá rực, vì đều là màu của niềm vui và hỷ sự. Nên mặc đen, xanh than, xám, nâu hoặc trắng, kiểu dáng kín đáo. Lỡ đang mặc đồ sáng mà phải đi gấp thì khoác thêm áo tối màu bên ngoài.
Có được chụp ảnh ở đám tang không?
Không nên, và tuyệt đối không chụp linh cữu hay bàn thờ. Đây là lỗi bị phản ứng nặng nhất hiện nay. Cũng không đăng ảnh tang lễ lên mạng xã hội, kể cả ảnh vòng hoa mà có mặt người thân trong khung hình.
Không nên nói gì khi chia buồn?
Tránh hỏi sao lại mất, bệnh gì vậy vì bắt tang quyến kể lại chuyện đau đớn. Tránh thôi đừng buồn nữa, tôi hiểu cảm giác của bạn, thời gian sẽ chữa lành vì đều sáo rỗng. Với người thọ, tránh câu cụ thọ thế là mừng rồi. Thay bằng một câu ngắn và thật lòng, hoặc chỉ cần im lặng ngồi cạnh.
Phong bì phúng viếng kiêng số tiền nào?
Kiêng số có đuôi 4 vì đọc gần với chữ tử, nên tránh 40.000, 400.000 hay 240.000. Nên để số chẵn tròn như 100.000, 200.000, 500.000. Không nhét thêm tiền lẻ cho tròn số. Quan trọng nhất là phải ghi rõ tên người gửi kèm quan hệ để tang quyến biết ai đã đến.
Bà bầu có được đi đám tang không?
Nên hạn chế, nhất là trong ba tháng đầu. Lý do thực tế là đứng lâu ở chỗ đông người và xúc động mạnh đều không tốt cho thai kỳ, ngoài ra dân gian cũng kiêng. Nếu buộc phải đi thì đứng nơi thoáng, không ở lại lâu, về nhà tắm nước ấm và thay đồ ngay.
Đi viếng đám tang Công giáo cần lưu ý gì?
Nhiều nhà thờ không thắp nhang mà dùng nến hoặc nước thánh, nên quan sát người vào trước rồi làm theo. Không dùng cách nói nhà Phật như cầu cho hương hồn siêu thoát, thay bằng xin hiệp lời cầu nguyện. Hoa nên chọn tông trắng và tím, tránh vàng rực.
Nhà đang có tang thì có được đi viếng nhà khác không?
Nhiều vùng kiêng đi viếng nhà khác khi nhà mình chưa hết trăm ngày, nhưng đây là tập quán tuỳ nơi chứ không phải cấm kỵ chung. Nên hỏi người lớn trong nhà hoặc người quen tại địa phương. Nếu kiêng thì nhờ người thân đi thay và gửi hoa viếng.
Năm điều gói lại
Đọc hết bài này có thể thấy nhiều thứ phải nhớ, nhưng thật ra chỉ cần giữ năm điều: mặc tối màu và kín đáo, nói ít và nói thật lòng, tắt chuông điện thoại, không giơ máy lên chụp, ghi tên vào phong bì.
Phần còn lại là tập quán, mỗi vùng mỗi khác, và không ai bắt lỗi một người khách thành tâm vì chuyện nhỏ. Điều tang quyến nhớ nhất vẫn là bạn đã có mặt.
Viếng xong rồi thì còn mấy việc nữa nên làm khi về tới nhà, xem bài Khi đi viếng đám tang về cần làm những gì.
Cần đặt hoa viếng gấp hoặc chưa rõ nên ghi bảng thế nào?