Phong Tục Chọn Hoa Đám Tang Người Miền Nam

Nhận tin một người quen mất trong Sài Gòn, gọi cho shop hoa nói cho tôi đặt một vòng hoa viếng, thì đầu dây bên kia hỏi lại: anh lấy kệ một tầng hay hai tầng. Người gọi thường phải mất một lúc mới hiểu ra là trong này người ta gần như không làm vòng hoa tròn.

Nếp chọn hoa của người miền Nam khác miền Bắc ở nhiều chỗ hơn là chuyện màu: khác ở dáng hoa, khác ở loài hoa quen dùng, khác ở chỗ trắng được dùng cho mọi lứa tuổi, và khác cả ở lúc hoa nên có mặt. Bài này gom lại những nếp đó, kèm số liệu rút từ 151 mẫu hoa shop đang giao cho khu vực phía Nam, để ai lần đầu đặt hoa viếng cho một đám trong Nam cũng chọn được đúng.

Năm điều cần nhớ trước tiên

• Trắng là trục màu, không phải vàng. 72% số mẫu có trắng trong tông, và trắng tuyền là tông đơn lẻ phổ biến nhất.
• Trắng trơn dùng được cho mọi lứa tuổi. Đây là chỗ khác hẳn ngoài Bắc, nơi trắng thuần gắn với người mất khi còn trẻ.
• Trong Nam gọi là kệ hoa. Kệ đứng khung sắt, không phải vòng hoa tròn dựng trên giá ba chân.
• Hai tầng là cỡ mặc định. Gần sáu trên mười mẫu là kệ hai tầng.
• Tang trong Nam ngắn, thường một tới ba ngày, nên hoa cần có mặt sớm chứ không canh theo giờ viếng.

1. Trong Nam gọi là kệ hoa, không gọi vòng hoa

Kệ hoa viếng là một khung sắt dựng đứng trên chân đế choãi, cao ngang đầu người, hoa kết thành khối gắn trên thân khung. Kệ đặt trước hoặc hai bên linh cữu và đứng nguyên ở đó suốt mấy ngày tang.

Vòng hoa tròn dựng trên giá ba chân, dáng mà ai cũng hình dung ra khi nghe hai chữ vòng hoa, là nếp của miền Bắc. Trong nhà tang lễ miền Nam gần như không gặp dáng này.

Con số nói rõ hơn lời. Trong 151 mẫu hoa viếng shop đang giao cho khu vực phía Nam, 145 mẫu là kệ đứng: 47 mẫu một tầng, 89 mẫu hai tầng, 9 mẫu ba tầng. Sáu mẫu còn lại là lẵng, giỏ, bình và bó hoa chia buồn. Không có mẫu vòng tròn nào.

Chuyện này chỉ là cách gọi, nhưng nói đúng chữ thì đỡ mất mấy phút giải thích qua điện thoại. Muốn biết nếp ngoài kia khác ra sao, có bài riêng về phong tục chọn hoa đám tang người miền Bắc.

2. Trắng là trục màu của tang lễ miền Nam

Đếm tông màu của 151 mẫu thì có 109 mẫu mang sắc trắng, tức 72%. Riêng số mẫu trắng tuyền là 49, không tông nào khác đạt tới một phần ba con số đó.

Điểm quan trọng hơn con số nằm ở cách người trong Nam hiểu màu trắng: trắng dùng được cho cả cụ chín mươi tuổi lẫn người mất khi còn trẻ. Ngoài Bắc thì trắng thuần mang nghĩa tinh khôi nên gắn với người mất trẻ, gửi kệ trắng trơn viếng một cụ cao niên bị thấy hơi sơ. Người trong Nam gửi hoa ra Bắc hay vấp đúng chỗ này, còn người ngoài Bắc vào Nam thì hay thêm vàng vào một cách không cần thiết.

Nghĩa của từng màu trên kệ hoa nói kỹ hơn trong bài ý nghĩa màu sắc vòng hoa đám tang.

3. Vàng và tím, hai màu thứ hai của người miền Nam

Sau trắng, hai màu hay được ghép thêm là vàng và tím.

Vàng có mặt ở 59 mẫu, chiếm 39%. Màu này mang ý cầu cho người đã khuất về cõi lành nên hay gặp ở tang lễ Phật giáo. Cúc vàng và lan vàng là hai loài chở màu này.

Tím có mặt ở 38 mẫu, chiếm 25%, cao hơn hẳn so với ngoài Bắc. Tím mang nghĩa kính trọng, hợp với người có vai vế và hợp không gian nhà thờ, nên tang lễ Công giáo trong Nam dùng nhiều.

Hồng phấn xuất hiện ở 18 mẫu, phần lớn dành cho người mất là nữ hoặc còn trẻ. Xanh lá có ở 12 mẫu và gần như luôn đóng vai nền chứ không đứng chính.

4. Chuyện màu đỏ: các trang mạng nói được, hàng thật thì không

Tra trên mạng về hoa viếng miền Nam sẽ gặp hai lời trái nhau. Có trang viết người miền Nam thoáng, đặt hoa màu gì cũng được, kể cả đỏ và xanh, miễn nhìn sang trọng. Có trang lại xếp đỏ vào nhóm màu phổ biến ở miền Bắc chứ không phải miền Nam.

Cách phân xử chắc nhất là nhìn vào hàng thật đang giao. Trong 151 mẫu, không mẫu nào lấy đỏ làm tông. Cam xuất hiện đúng ba mẫu, và cả ba lần đều là màu phụ đi kèm vàng chứ không đứng chính.

Nếp thật nằm ở giữa hai lời kia. Miền Nam đúng là thoáng hơn về chuyện phối màu, nhưng cái thoáng đó dừng lại ở trắng, vàng, tím, hồng phấn và xanh lá. Đỏ tươi, hồng cánh sen và cam rực vẫn bị nhìn là màu của lễ mừng, đặt vào đám tang là lệch.

5. Gần một nửa số mẫu chỉ có một tông màu

Đây là chỗ trái với hình dung của nhiều người về miền Nam. Chia 151 mẫu theo số tông thì có 74 mẫu chỉ một tông, 68 mẫu hai tông, 9 mẫu từ ba tông trở lên. Nghĩa là gần một nửa số kệ hoa chỉ mặc một màu.

Lý do rất thực tế chứ không phải chuyện thẩm mỹ. Kệ hoa đứng và người ta nhìn nó từ cách vài mét, trong sảnh lễ tang có khi cả chục kệ xếp cạnh nhau. Một kệ pha bốn năm màu đứng giữa dãy đó thì rối mắt, và băng chữ nằm trên nền lắm màu sẽ khó đọc. Kệ một tông đứng cạnh nhau lại thành một dãy sạch và trang nghiêm.

Nếu phân vân giữa một mẫu nhiều màu và một mẫu ít màu, chọn mẫu ít màu gần như luôn an toàn hơn.

6. Kệ hai tầng là cỡ mặc định

Trong 151 mẫu có 89 mẫu hai tầng chiếm 59%, 47 mẫu một tầng chiếm 31%, và 9 mẫu ba tầng chiếm 6%.

Kệ hai tầng là cỡ chuẩn khi đi viếng với tư cách cá nhân, gia đình, cơ quan hay đối tác. Không lo bị nhìn là sơ sài, cũng không choán chỗ của nhà đám.

Kệ một tầng hợp khi tang tổ chức tại tư gia, nhà trong hẻm, hoặc khi đã có sẵn nhiều kệ dựng kín lối.

Kệ ba tầng để dành cho bậc cao niên, người có vai vế, hoặc đoàn thể lớn đứng tên. Kệ này cao và choán chỗ nên hỏi trước xem nơi tổ chức có kê được không.

Ngoài kệ còn có lan hồ điệp và giỏ hoa, dùng khi muốn gọn và trang nhã, hay được chọn để đặt trong nhà hoặc gửi tới tư gia.

7. Loài hoa trên kệ miền Nam: hoa hồng nhiều hơn người ta tưởng

Đếm loài hoa chủ đạo của 151 mẫu: hoa hồng có mặt ở 79 mẫu, hoa lan 75 mẫu, hoa cúc 64 mẫu, hoa ly 25 mẫu, cẩm chướng 13 mẫu. Đồng tiền và hồng môn chỉ lác đác vài mẫu.

Hoa hồng đứng đầu là điều nhiều người không ngờ, vì hồng vẫn bị gắn với chuyện vui. Nhưng hồng dùng cho tang lễ trong Nam là hồng trắng, hồng kem và hồng phấn nhạt, kết chìm vào khối hoa để tạo độ dày chứ không nổi lên như một điểm nhấn màu.

Hoa lan bám sát ngay sau. Lan chịu được nắng nóng phương Nam và giữ dáng qua mấy ngày tang mà không rũ, nên thợ hoa trong này dùng rất nhiều.

Hoa cúc giữ vai nền, gánh phần lớn màu trắng và màu vàng trên kệ. Hoa ly ít gặp hơn, thường được thêm vào khi muốn kệ có bông lớn làm điểm nhấn và có chút hương.

Một loài vắng mặt hẳn là huệ ta. Ngoài Bắc huệ ta là nét riêng rõ nhất của vùng, còn trong 151 mẫu của shop thì không mẫu nào dùng tới.

8. Bốn nếp tôn giáo, phần miền Nam khác nhất

Miền Nam là nơi nhiều tôn giáo sống cạnh nhau hơn cả. Ngoài Phật giáo và Công giáo còn có đạo Cao Đài và Phật giáo Hòa Hảo, hai tôn giáo ra đời ngay tại Nam Bộ. Hỏi nhà đám theo đạo gì trước khi đặt hoa là việc nên làm, và ở trong này nó quan trọng hơn ngoài Bắc.

Phật giáo. Trắng và vàng nhạt, cúc vàng hay được dùng. Không kết hoa hình thánh giá.

Công giáo. Trắng chủ đạo, điểm thêm tím nhạt. Hoa ly được chuộng vì gắn với Đức Mẹ. Dáng thánh giá dùng được. Kết gọn cho hợp không gian nhà thờ.

Cao Đài. Đây là chỗ dễ hiểu sai nhất. Quan tài được phủ một tấm vải thêu hình Thiên Nhãn, và tấm phủ ấy có năm màu: trắng, vàng, xanh, đỏ, đen. Màu trên tấm phủ đánh dấu phẩm vị và phái đạo của người đã khuất chứ không phải màu gia đình chọn cho đẹp. Thấy quan tài phủ vải đỏ rồi đặt kệ hoa đỏ cho hợp là hiểu ngược hoàn toàn. Hoa viếng đám Cao Đài vẫn giữ trắng và vàng như bình thường.

Phật giáo Hòa Hảo. Đạo này chủ trương tang lễ giản dị, không bày biện tốn kém. Nhiều gia đình theo đạo nhận hoa viếng ở mức vừa phải, cũng có nhà xin miễn hẳn. Nếp mỗi nhà mỗi khác nên gọi hỏi tang quyến một câu trước khi đặt là chắc nhất.

9. Băng chữ: hai dòng, dòng trên là người gửi

Dải vải gắn ngang thân kệ, trong Nam gọi là băng chữ hoặc băng tang. Băng có hai dòng: dòng trên ghi người gửi, dòng dưới ghi lời viếng.

Ba lời hay dùng nhất là KÍNH VIẾNG, THÀNH KÍNH PHÂN ƯU và VÔ CÙNG THƯƠNG TIẾC. Chọn lời nào thì tuỳ vai vế của người đứng tên so với người đã khuất.

Có một lý do khiến băng chữ trong Nam đáng để soát kỹ hơn: kệ hoa dựng lên là đứng đó suốt mấy ngày tang, ai vào viếng cũng đọc được. Ngoài Bắc vòng hoa xếp thành hàng rồi lễ tan là dọn, sai một chữ cũng chỉ đứng đó vài tiếng. Cách ghi cho đúng từng trường hợp có trong bài cách ghi nội dung bảng in hoa đám tang.

10. Tang trong Nam ngắn, hoa nên tới sớm

Tang trong Nam thường gói trong một tới ba ngày. Khí hậu nóng nên gia đình ít giữ lâu, và nhịp chung của tang lễ miền Nam cũng ít nghi thức hơn ngoài Bắc.

Chỗ khác nhau nằm ở nhịp chứ không ở giờ. Ngoài Bắc, lễ viếng tại nhà tang lễ chỉ kéo dài một tiếng rưỡi tới ba tiếng rồi truy điệu và di quan, nên hoa phải canh cho tới trước giờ viếng. Trong Nam, kệ hoa dựng lên là đứng suốt, ai tới lúc nào cũng nhìn thấy. Nguyên tắc vì thế không phải canh giờ mà là tới sớm.

Mốc hợp lý là sau lễ nhập quan, khi nhà đã dựng rạp và bày linh cữu xong. Tới trước lúc đó thì nhà chưa có chỗ kê, người nhà đang bận và hoa đứng chờ ngoài sân. Nếu tới ngày cuối mới hay tin thì vẫn nên đặt, kệ hoa còn kịp có mặt trong lễ động quan.

11. Mấy nếp riêng dễ làm người mới hiểu lầm

Người lần đầu dự một đám tang miền Nam hay thấy lạ ở mấy điểm sau.

Nhạc lễ nổi suốt đám. Ban nhạc tang lễ Nam Bộ là một phần của nghi lễ chứ không phải chuyện vui. Có đám còn mời đờn ca tài tử. Nhạc ở đây làm buổi lễ thêm long trọng, không phải để giải khuây.

Không khí nhẹ hơn. Con cháu ít khóc kể thành tiếng như miền Trung. Khách viếng xong thường được gia chủ mời ở lại ăn, và từ chối thẳng đôi khi bị coi là khách sáo.

Hoả táng phổ biến hơn ngoài Bắc. Sau hoả táng, tro cốt hay được gửi chùa hoặc giữ tại nhà.

Điều đáng nhớ nhất: không khí nhẹ không có nghĩa là màu hoa được phép vui. Nếp màu trong Nam vẫn chặt đúng như phần trên đã nói, và một kệ hoa rực rỡ giữa sảnh lễ tang vẫn bị nhận ra ngay.

Trắng trước, rồi mới tính tới màu thứ hai

Đặt hoa viếng cho một đám trong Nam gọn lại trong bốn việc: chọn kệ chứ không chọn vòng, lấy trắng làm gốc, chọn cỡ hai tầng nếu không có lý do gì khác, và cho hoa tới sớm ngay sau lễ nhập quan. Bốn việc đó đúng cho phần lớn hoàn cảnh viếng.

Còn lại chỉ là hai câu hỏi dành cho tang quyến: nhà theo đạo gì, và lễ tổ chức ở đâu. Có hai câu trả lời đó thì mẫu hoa gần như tự chọn xong.

Chưa chắc phần nào thì gọi 0367921256, nói rõ người mất hưởng thọ bao nhiêu và tang tổ chức ở đâu. Xem mẫu tại DatHoaDamTang.Com.