Bước vào một nhà tang lễ, thứ đập vào mắt trước tiên không phải kiểu dáng kệ hoa, mà là màu. Cả gian phòng trắng muốt, hoặc ngả vàng, hoặc điểm tím. Người Việt đọc được ý của người gửi ngay từ màu ấy, trước khi kịp đọc chữ trên bảng.
Chọn màu sai không ai nói ra, nhưng ai cũng thấy. Bài này giải thích từng màu trong hoa viếng nghĩa là gì, gốc rễ từ đâu, và chọn thế nào cho đúng.
1. Màu tang của người Việt bắt nguồn từ đâu
Muốn hiểu màu hoa thì phải hiểu màu khăn tang trước, vì cả hai cùng một gốc.
Trong tang lễ Việt, khăn tang không chỉ có màu trắng. Mỗi đời trong nhà đội một màu khác nhau:
Màu khăn tang theo đời trong gia đình
| Đời | Màu khăn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Con, cháu ruột | Trắng | Màu tang chính, phổ biến nhất |
| Chắt | Vàng | Đời thứ tư trong nhà |
| Chút | Đỏ | Hiếm gặp, người mất phải rất thọ |
| Chít | Tím | Rất hiếm, gần như phải sống trăm tuổi |
Cách phân màu này dựa trên ngũ hành. Tổ tiên thuộc hành Thuỷ, con cháu thuộc hành Kim nên đội khăn trắng, chắt thuộc hành Thổ nên khăn vàng, chút thuộc hành Hoả nên khăn đỏ. Mỗi đời sinh ra đời trước, nối nhau như dòng chảy.
Hiểu điều này thì hiểu luôn hai chuyện hay gây thắc mắc: vì sao sắc vàng lại xuất hiện nhiều trong tang lễ dù nhìn qua tưởng là màu vui, và vì sao có khi thấy cả sắc đỏ. Không phải ai chọn ẩu, mà là dấu hiệu của một gia đình con cháu đề huề, người mất sống thọ.
2. Ý nghĩa từng màu trong hoa viếng
Ý nghĩa màu sắc trong hoa viếng tang lễ
| Màu | Ý nghĩa | Dùng khi nào |
|---|---|---|
| Trắng | Thanh khiết, trong sáng. Linh hồn đã gột sạch bụi trần, trở về nguyên vẹn. Cũng là màu của chia ly. | Mọi hoàn cảnh. Người trẻ ra đi thì trắng làm chủ đạo. |
| Vàng | Trang nghiêm và tri ân. Trong nhà Phật, vàng còn là sắc của cõi Tây phương. | Người cao tuổi, sống thọ, con cháu đề huề. Phổ biến ở miền Bắc. |
| Tím | Tôn kính và trầm mặc. Nỗi tiếc thương lặng lẽ mà bền. | Điểm cùng trắng hoặc vàng. Hợp tang lễ Công giáo. |
| Xanh lá | Sự sống tiếp nối, bình yên. Là nền chung của mọi mẫu hoa. | Luôn có mặt, không cần cân nhắc. |
| Xanh dương nhạt | Thanh thản, nhẹ nhõm. Hay thấy ở nơ và vải phủ. | Điểm nhẹ cùng tông trắng. |
| Hồng phấn | Dịu dàng, trìu mến. | Người ra đi khi còn trẻ, hoặc người thân là nữ giới. |
| Đen | Tiếc thương sâu nặng. Ít dùng cho hoa, chủ yếu cho nơ và ruy băng. | Nơ đen trên mẫu tông trắng. |
| Đỏ, cam rực | Màu của lễ mừng. | Không dùng cho hoa viếng. |
3. Năm cách phối màu thường dùng
Một kệ hoa hiếm khi chỉ có một màu. Thường là hai màu chính cộng nền xanh của lá.
Quy tắc phối đơn giản: một màu làm nền chiếm phần lớn, một màu làm điểm nhấn. Ba màu trở lên với tỷ lệ ngang nhau sẽ làm kệ hoa rối và mất đi vẻ trang nghiêm.
4. Chọn màu theo tuổi người đã mất
Đây là căn cứ được dùng nhiều nhất khi chọn màu.
- Người cao tuổi, sống thọ: trắng phối vàng, hoặc vàng làm chủ đạo. Sắc vàng nói lên sự trang nghiêm và lời chúc lành cho một đời đã trọn.
- Người trung niên: trắng, hoặc trắng phối tím nhạt.
- Người còn trẻ: trắng làm chủ đạo. Sắc trắng nói lên niềm tiếc thương cho một đời còn dang dở.
- Trẻ nhỏ: trắng, điểm hồng phấn thật nhạt.
Cách chọn dáng kệ đi kèm với từng trường hợp có trong bài Cách chọn vòng hoa đám tang phù hợp.
5. Chọn màu theo tôn giáo
Phật giáo và gia đình không theo đạo
Trắng, vàng, tím đều dùng được. Sắc vàng gắn với hình ảnh cõi Tây phương nên rất hợp, nhất là khi người mất cao tuổi.
Công giáo
Trắng và tím là hai màu của phụng vụ tang lễ Công giáo. Trắng là sự phục sinh, tím là sự sám hối và chờ đợi. Mẫu trắng phối tím nhạt vừa đúng lễ vừa trang nhã.
Tránh dùng vàng làm chủ đạo trong tang lễ Công giáo, vì màu này gắn với nghi lễ bên Phật giáo nhiều hơn.
6. Khác biệt vùng miền
- Miền Bắc: chuộng sắc vàng rõ rệt. Cúc vàng, hồng vàng, lan vàng xuất hiện dày trong hoa viếng, kể cả với người chưa quá cao tuổi.
- Miền Trung và miền Nam: nghiêng hẳn về tông trắng, điểm tím hoặc xanh nhạt. Vàng chỉ dùng khi người mất thật sự cao niên.
Nếu tang lễ tổ chức ở quê người mất thì chọn theo tập quán nơi đó.
7. Đừng quên màu của nơ, vải và bảng chữ
Chỗ này nhiều người bỏ sót. Một kệ hoa không chỉ có hoa. Nó còn có nơ lụa, vải phủ chân kệ và bảng chữ kính viếng. Ba thứ này chiếm diện tích không nhỏ và ảnh hưởng tới tổng thể màu sắc.
Màu của nơ, vải phủ và bảng chữ
| Bộ phận | Màu thường dùng | Gợi ý |
|---|---|---|
| Nơ lụa, nơ voan | Trắng, kem, tím, vàng, xanh dương nhạt, đen | Nơ nên cùng tông hoặc đậm hơn hoa một bậc. Nơ đen hợp mẫu trắng, tạo vẻ trầm. |
| Vải phủ chân kệ | Trắng, kem, xám nhạt, tím nhạt | Chọn cùng tông với nơ để nhìn liền mạch. |
| Bảng chữ kính viếng | Nền trắng chữ đen, hoặc nền đen chữ trắng | Viền vàng đồng dùng được. Không dùng nền màu rực. |
| Lá trang trí | Xanh đậm, xanh bạc | Lá bạc làm dịu mẫu tông trắng, hay dùng cho mẫu trang nhã. |
Nội dung chữ trên bảng cũng quan trọng không kém màu sắc. Cách ghi đúng vai vế có trong bài Cách ghi nội dung bảng in hoa đám tang.
8. Những màu cần tránh
- Đỏ tươi. Màu của cưới hỏi, khai trương, mừng thọ. Trong hoa viếng là điều tối kỵ.
- Hồng đậm, hồng cánh sen. Cùng nhóm với đỏ, nhìn qua tưởng hoa mừng.
- Cam rực, vàng chanh chói. Quá sáng, phá vỡ không khí trang nghiêm.
- Nhiều màu rực rỡ trộn lẫn. Kệ hoa lòe loẹt là điều tang quyến nhớ rất lâu, theo nghĩa không hay.
Riêng sắc cam nhạt và vàng cam thì vẫn dùng được khi phối cùng tông vàng chủ đạo, miễn là không rực.
Mẫu hoa viếng theo từng tông màu
Câu hỏi thường gặp
Vòng hoa đám tang nên chọn màu gì?
Tông trắng là an toàn nhất, hợp mọi hoàn cảnh, mọi tôn giáo và mọi vùng miền. Nếu người mất cao tuổi sống thọ thì chọn trắng phối vàng hoặc vàng làm chủ đạo.
Vì sao hoa tang lễ lại có màu vàng?
Vàng là màu tang của đời chắt trong nhà, theo cách phân màu khăn tang dựa trên ngũ hành. Trong nhà Phật, vàng còn là sắc của cõi Tây phương. Nên sắc vàng trong hoa viếng mang ý trang nghiêm và chúc lành, thường dùng cho người cao tuổi.
Màu tím có dùng cho hoa viếng được không?
Được. Tím tượng trưng cho lòng tôn kính và nỗi tiếc thương trầm lắng. Thường dùng làm màu điểm cùng trắng hoặc vàng. Trắng phối tím rất hợp tang lễ Công giáo.
Tang lễ Công giáo nên chọn tông màu nào?
Trắng và tím, hai màu của phụng vụ tang lễ Công giáo. Trắng là sự phục sinh, tím là sự sám hối và chờ đợi. Nên tránh dùng vàng làm màu chủ đạo.
Có được dùng nơ đen trên kệ hoa viếng không?
Được, và khá phổ biến. Nơ đen trên mẫu tông trắng tạo vẻ trầm và tiếc thương sâu nặng. Nơ nên cùng tông với hoa hoặc đậm hơn một bậc.
Một kệ hoa nên có mấy màu?
Hai màu chính cộng nền xanh của lá là vừa. Một màu làm nền chiếm phần lớn, một màu làm điểm nhấn. Ba màu trở lên với tỷ lệ ngang nhau sẽ làm kệ hoa rối và mất vẻ trang nghiêm.
Miền Bắc và miền Nam chọn màu hoa viếng khác nhau thế nào?
Miền Bắc chuộng sắc vàng rõ rệt, dùng nhiều cúc vàng và lan vàng. Miền Trung và miền Nam nghiêng về tông trắng, điểm tím hoặc xanh nhạt, vàng chỉ dùng khi người mất thật sự cao niên.
Chọn màu trong ba mươi giây
Không rõ gì cả thì chọn trắng. Chưa bao giờ sai ở bất kỳ hoàn cảnh nào.
Biết người mất cao tuổi thì thêm vàng. Biết gia đình theo Công giáo thì thêm tím nhạt. Người ra đi còn trẻ thì giữ nguyên trắng.
Chỉ cần nhớ ba câu đó là đủ cho gần như mọi lần đi viếng. Còn muốn hoa giữ được màu tươi suốt tang lễ thì xem thêm bài Cách chăm sóc vòng hoa viếng được tươi lâu, và bài Ý nghĩa hoa ly nếu mẫu bạn chọn có hoa ly.