Hoa ly là loài hoa quen mặt trong nhà người Việt. Ngày Tết cắm trên bàn thờ, đám cưới bó trong tay cô dâu, tang lễ lại thấy nằm trên kệ hoa viếng. Cùng một loài hoa mà mỗi chỗ mang một ý khác.
Bài này nói cho hết: hoa ly là hoa gì, mỗi màu nói lên điều gì, vì sao nó hợp với tang lễ, và mua về rồi thì chăm thế nào cho lâu tàn.
1. Hoa ly là hoa gì
Hoa ly, tên khác là bách hợp, tiếng Anh gọi là lily, thuộc họ Liliaceae. Chữ lily bắt nguồn từ leiron trong tiếng Hy Lạp, nghĩa là trắng và tinh khiết.
Cây thân thẳng, cao tới một mét rưỡi, lá xanh bóng, hoa hình loa lớn với sáu cánh xoè và bộ nhị dài vươn ra ngoài. Hoa nở dần từng bông trên cùng một cành, nên một cành ly có thể tươi cả tuần.
Hoa ly vào Việt Nam khoảng năm 1945 và bén rễ ở Đà Lạt. Khí hậu mát của cao nguyên hợp với loài này, nên tới giờ Đà Lạt vẫn là vựa ly lớn nhất nước.
2. Hoa ly và hoa loa kèn có phải một không
Chỗ này người Việt hay nhầm. Ở phương Tây thì cả hai đều gọi chung là lily. Còn ở Việt Nam, hai cái tên chỉ hai loài khác nhau.
Phân biệt hoa ly và hoa loa kèn
| Điểm khác | Hoa ly | Hoa loa kèn |
|---|---|---|
| Hình dáng hoa | Cánh xoè rộng, nhị dài vươn ra, bông to | Cánh khép thành hình loa kèn, bông thuôn dài |
| Màu sắc | Nhiều màu: trắng, vàng, hồng, cam, đỏ, tím | Chủ yếu trắng |
| Số bông một cành | Nhiều bông nở dần | Ít bông hơn |
| Mùa | Có quanh năm | Rộ tháng 4, tháng 5 |
| Hay dùng cho | Bàn thờ, tang lễ, hoa tặng, hoa cưới | Cắm bình chơi theo mùa |
3. Ý nghĩa hoa ly theo màu sắc
Màu quyết định gần hết ý nghĩa của bông hoa. Chọn sai màu thì thiện ý cũng thành ra lệch.
Ý nghĩa hoa ly theo màu và dịp dùng
| Màu | Ý nghĩa | Dùng vào dịp nào |
|---|---|---|
| Trắng | Thanh khiết, trong sáng, khiêm nhường | Tang lễ, bàn thờ, lễ cưới nhà thờ |
| Vàng | Biết ơn, trang nghiêm, chúc lành | Tang lễ người cao tuổi, bàn thờ ngày rằm, mừng thọ |
| Hồng | Dịu dàng, trân trọng, nữ tính | Tặng mẹ, tặng bạn nữ, mừng sinh nhật |
| Tím | Cao quý, thuỷ chung, tình cảm bền lâu | Tặng người đã gắn bó lâu năm |
| Cam | Tự tin, ấm áp, thịnh vượng | Mừng khai trương, chúc thành công |
| Đỏ | Nồng nàn, đam mê, khát khao | Tặng người yêu. Không dùng viếng tang |
4. Hoa ly trong tang lễ
Hoa ly là một trong vài loài hoa được dùng nhiều nhất trên kệ hoa viếng, cùng với cúc trắng và hoa lan. Có mấy lý do khiến nó hợp.
Ý nghĩa hợp hoàn cảnh
Sắc trắng của hoa ly nói về sự thanh khiết và một cuộc tiễn biệt nhẹ nhàng. Người ta cắm ly vào kệ hoa viếng không phải để nói về mất mát, mà để nhắc rằng người nằm xuống đã sống một đời tử tế.
Dáng hoa lớn, đứng được vị trí đẹp
Bông ly to, cánh xoè rộng, nên thường được cắm ở tầng trên của kệ hoa làm điểm nhấn. Một kệ hoa toàn cúc trắng mà điểm vài bông ly vàng là khác hẳn.
Hương thơm làm dịu không gian
Rạp tang thường ngột vì đông người và khói nhang. Hương ly nhẹ nhàng lan ra giúp không khí dễ chịu hơn. Có điều nếu phòng kín và nhỏ thì nên chọn giống ly hương nhạt, vì hương quá nồng lại thành khó chịu.
Bền hoa, giữ dáng suốt tang lễ
Hoa ly nở dần từng bông nên cành hoa tươi được nhiều ngày. Kệ hoa cắm ly vẫn đẹp tới lúc di quan, không phải thay giữa chừng.
Màu dùng trong tang lễ: chỉ ly trắng và ly vàng. Ly cam có thể điểm nhẹ trong mẫu tông vàng. Ly đỏ và ly hồng đậm thì tuyệt đối không, vì đó là màu của lễ mừng.
5. Hoa ly trên bàn thờ
Nhiều nhà chọn hoa ly để cắm bàn thờ ngày Tết, ngày rằm, mùng một. Lý do rất thực tế: hoa bền, dáng cao đẹp, hương thơm, và ý nghĩa thanh khiết hợp với chỗ thờ cúng.
Cái tên bách hợp cũng có nghĩa hay. Người Trung Hoa hiểu là bách niên hảo hợp, trăm năm hoà hợp, nên bách hợp còn là hoa của sự sum vầy trong nhà.
Cắm bàn thờ thì chọn ly trắng hoặc ly vàng. Nên chọn cành còn nhiều nụ để hoa nở dần suốt mấy ngày lễ.
6. Hoa ly trong thần thoại và tôn giáo
Thần thoại Hy Lạp
Chuyện kể rằng hoa ly sinh ra từ những giọt sữa của nữ thần Hera rơi xuống đất. Vì thế người Hy Lạp coi hoa ly là biểu tượng của sự tinh khiết, tình mẫu tử và sự tái sinh.
Công giáo
Hoa ly trắng gắn với Đức Mẹ Maria, tượng trưng cho sự trinh trong và khiêm nhường. Trong tranh tôn giáo, thiên thần Gabriel thường được vẽ tay cầm một cành ly trắng. Hoa ly trắng cũng hay xuất hiện trong tang lễ Công giáo với ý nghĩa linh hồn được phục sinh.
Phương Tây và văn hoá Trung Hoa
Ở châu Âu, hoa ly từng là biểu tượng của hoàng gia, quyền lực và chiến thắng, xuất hiện trên nhiều huy hiệu. Ở Trung Hoa thì ngược lại, bách hợp là hoa của hôn nhân bền chặt và gia đình êm ấm.
7. Hoa ly hợp mệnh nào
Theo cách xem ngũ hành, màu hoa ứng với mệnh của người chơi hoa.
Hoa ly theo ngũ hành
| Mệnh | Màu ly hợp |
|---|---|
| Kim | Ly trắng, ly vàng nhạt |
| Mộc | Ly trắng, ly tím |
| Thuỷ | Ly trắng, ly tím |
| Hoả | Ly đỏ, ly cam, ly hồng |
| Thổ | Ly vàng, ly cam |
Cách xem này để tham khảo cho vui và để chọn màu khi tặng. Riêng hoa viếng tang lễ thì không xét mệnh, chỉ xét lễ nghi: trắng và vàng.
8. Dịp nào tặng hoa ly, dịp nào không
Nên tặng: mừng sinh nhật, ngày của mẹ, mùng 8 tháng 3, mừng khai trương, mừng thọ, đám cưới, và hoa viếng tang lễ. Loài hoa này đi được nhiều chỗ nhờ dải màu rộng.
Cân nhắc:
- Người bị dị ứng phấn hoa hoặc nhạy mùi. Hương ly khá nồng, phòng kín thì càng rõ.
- Nhà nuôi mèo. Hoa ly độc với mèo, chỉ liếm phải phấn hoặc nước cắm cũng có thể gây suy thận. Người thì không sao.
- Bệnh viện. Nhiều nơi hạn chế hoa có hương mạnh trong phòng bệnh.
9. Chọn và giữ hoa ly tươi lâu
Lúc mua
- Chọn cành còn nhiều nụ chưa nở, nụ căng và hơi hé màu. Cành nở hết rồi thì chỉ chơi được vài ngày.
- Lá xanh, không úa vàng ở gốc. Thân cứng, không mềm nhũn.
Lúc cắm
- Cắt gốc chéo 45 độ để tăng diện tích hút nước, cắt xong cắm ngay.
- Tuốt bỏ hết lá phần ngập trong nước, tránh lá thối làm đục nước.
- Bấm bỏ nhị hoa khi bông vừa hé. Phấn ly dính vào vải rất khó giặt, và bấm nhị còn giúp hoa lâu tàn hơn.
- Thay nước 2 tới 3 ngày một lần, mỗi lần cắt lại gốc một chút.
- Đặt nơi thoáng mát, tránh nắng chiếu thẳng và tránh chỗ có gió quạt thổi liên tục.
Làm đủ mấy bước trên thì một bình ly chơi được 7 tới 10 ngày.
Mẫu hoa viếng có hoa ly
Câu hỏi thường gặp
Hoa ly có ý nghĩa gì?
Hoa ly tượng trưng cho sự thanh khiết, cao quý và lòng biết ơn. Ý nghĩa cụ thể đổi theo màu: trắng là thanh khiết, vàng là biết ơn và trang nghiêm, hồng là dịu dàng, tím là thuỷ chung, cam là tự tin, đỏ là nồng nàn.
Hoa ly có dùng viếng đám tang được không?
Được, và rất phổ biến. Trong tang lễ chỉ dùng ly trắng và ly vàng, ly cam có thể điểm nhẹ trong mẫu tông vàng. Ly đỏ và ly hồng đậm thì không, vì đó là màu của lễ mừng.
Hoa ly và hoa loa kèn khác nhau thế nào?
Ở phương Tây cả hai đều gọi là lily, nhưng ở Việt Nam là hai loài khác nhau. Hoa ly cánh xoè rộng, nhị dài vươn ra, nhiều màu và có quanh năm. Hoa loa kèn cánh khép thành hình loa, chủ yếu màu trắng, rộ vào tháng 4 và tháng 5.
Vì sao phải bấm nhị hoa ly?
Phấn hoa ly dính vào quần áo, khăn trải bàn rất khó giặt. Bấm bỏ nhị khi bông vừa hé sẽ tránh được chuyện đó, và còn giúp hoa lâu tàn hơn vì cây không phải nuôi phần nhị.
Hoa ly cắm được bao lâu?
Nếu cắt gốc chéo 45 độ, tuốt lá phần ngập nước, bấm nhị và thay nước 2 tới 3 ngày một lần thì chơi được 7 tới 10 ngày. Hoa ly nở dần từng bông trên cùng một cành nên tươi lâu hơn nhiều loài khác.
Nhà nuôi mèo có nên cắm hoa ly không?
Không nên. Hoa ly độc với mèo, chỉ cần liếm phải phấn hoa hoặc uống nước cắm hoa cũng có thể gây suy thận. Với người thì hoa ly không độc.
Cắm hoa ly bàn thờ nên chọn màu gì?
Ly trắng hoặc ly vàng. Nên chọn cành còn nhiều nụ để hoa nở dần suốt mấy ngày lễ.
Chọn hoa ly cho đúng chỗ
Nhớ một câu là đủ: trắng và vàng đi lễ, hồng và tím đi tặng, đỏ và cam đi mừng.
Nếu bạn đang chọn mẫu hoa viếng có hoa ly, xem thêm bài Cách ghi nội dung bảng in hoa đám tang để chuẩn bị luôn phần chữ trên bảng, và bài Đi viếng đám tang cần lưu ý những gì nếu đây là lần đầu bạn đi viếng.